كه در آسمان ديده مىشوند ، و يك مفهوم معنوى كه اشاره به دانشمندان و شخصيتهايى است كه روشنى بخش جوامع انسانى هستند ، و همان گونه كه مردم راه خود را در شبهاى تاريك در بيابانها و بر صفحه اقيانوسها بوسيله ستارگان پيدا مىكنند ، توده‌هاى جمعيت در اجتماعات انسانى نيز راه زندگى و سعادت و حيات را به كمك اين دانشمندان و رهبران آگاه و با ايمان مىيابند . حديث معروفى كه از پيامبر ص نقل شده مثل اصحابى فيكم كمثل النجوم بايها اخذ اهتدى . . . : « ياران من همچون ستارگانند كه به هر كدام اقتدا شود مايه هدايت است » ( 1 ) نيز اشاره به همين معنى مىكند . در تفسير على بن ابراهيم در ذيل آيه وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِها فِي ظُلُماتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ : « او كسى است كه ستارگان را براى شما قرار داد تا در تاريكيهاى خشكى و دريا بوسيله آنها هدايت شويد » ( آيه 97 سوره انعام ) چنين نقل شده كه امام فرمود : النجوم آل محمد : « منظور از ستارگان خاندان پيامبرند » ( 2 ) . 3 - از روايات متعددى كه در تفسير آيات مورد بحث وارد شده استفاده مىشود كه ممنوع شدن شياطين از صعود به آسمانها و رانده شدنشان بوسيله نجوم هنگام تولد پيامبر بود ، و از بعضى از آنها استفاده مىشود كه به هنگام تولد عيسى تا حدى ممنوع شدند و پس از تولد پيامبر بطور كامل ممنوع گشتند ( 3 ) . از مجموعه آنچه گفتيم چنين مىتوان حدس زد كه « سماء » در اينجا به مفهوم معنوى اشاره مىكند و كنايه از آسمان حق و ايمان و معنويت است . و همواره شياطين در تلاشند تا به اين محدوده راه يابند و از طريق انواع

--> ( 1 ) سفينة البحار جلد 2 صفحه 9 . ( 2 ) نور الثقلين جلد 1 صفحه 750 . ( 3 ) نور الثقلين جلد 3 صفحه 5 - تفسير قرطبى جلد 5 صفحه 3626 .